İzmir Nafaka Türleri Rehberi

Türk Medeni Kanunu nafakayı dört temel başlık altında düzenler: tedbir nafakası (m.169), iştirak nafakası (m.182), yoksulluk nafakası (m.175) ve yardım nafakası (m.364). Her birinin doğuş sebebi, alıcı-borçlu sıfatı, süresi ve sona erme koşulları birbirinden farklıdır. Doğru talep için bu ayrımın isabetli yapılması, hem alıcı hem borçlu açısından mali sonuç bakımından kritiktir.

Tedbir nafakası, boşanma davasının açıldığı tarihten kararın kesinleşmesine kadar geçen süre için eş ve çocukların geçimini sağlamak amacıyla hâkim tarafından re'sen veya talep üzerine takdir edilir. İzmir aile mahkemelerinde ön inceleme duruşmasında karara bağlanır; geriye doğru dava tarihinden itibaren işlemeye başlar.

İştirak nafakası, velayeti kendisine bırakılmayan eşin müşterek çocuk için ödediği nafakadır. Çocuk reşit oluncaya, eğitim hayatı sürüyorsa eğitimin bitimine veya iş gücü kazanıncaya kadar devam eder. Çocuğun 18 yaşını doldurmasıyla otomatik olarak son bulmaz; eğitim devam ediyorsa nafaka da devam eder.

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eş yararına, diğer eşten kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, süresiz olarak hükmedilir. Yoksulluk değerlendirmesinde kişinin gelir durumu, geçim için gereken zorunlu masraflar, sahip olduğu mal varlığı ve sosyal yardımları dikkate alınır. Asgari ücret düzeyinde gelir, Yargıtay'a göre kural olarak yoksulluğu ortadan kaldırmaz.

Yoksulluk nafakası, alıcı eşin yeniden evlenmesiyle kendiliğinden, fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluktan kurtulması veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır. Borçlu eşin gelirinde önemli artış veya alıcı eşin gelirinde önemli düşüş olması halinde artırım, ters durumda azaltım davası açılabilir.

Hükmedilen nafaka kesinleştiğinde ilamlı icraya konulabilir. Birikmiş nafaka için genel icra takibi, işleyecek nafaka için ise her ay yenilenen ilamlı takip yapılır. Nafaka alacakları diğer alacaklara göre maaş haczinde önceliklidir; 1/4 sınırı dışındadır.

Ödeme yapılmadığı takdirde, İcra ve İflas Kanunu m.344 uyarınca alacaklı icra mahkemesinden 3 aya kadar tazyik hapsi isteyebilir. Tazyik hapsi cezai bir yaptırım değil, ödemeye zorlayıcı bir tedbirdir; borç ödendiğinde tahliye olur. İzmir İcra Mahkemeleri'nde tazyik hapsi taleplerinde devamsızlık tutanağı, takip dosyası ve ödeme emrinin tebliğ belgesi delil olarak sunulur.

Nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması davaları aile mahkemesinde her zaman açılabilir; hak düşürücü süre yoktur. Şartların 'esaslı değişmesi' (gelir artışı/kaybı, çocuğun ihtiyacının artması, yeniden evlenme vb.) ispatlanmalıdır.