İzmir Velayet ve Kişisel İlişki (Karşılaşma) Rehberi

Türk Medeni Kanunu ve Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin temel ilkesi, velayete ilişkin tüm kararlarda 'çocuğun üstün yararının' esas alınmasıdır. Bu ilke; çocuğun fiziksel, ruhsal, duygusal ve sosyal gelişimini en iyi sağlayan ebeveynin velayete uygun olduğunu söyler. Maddi imkân tek başına belirleyici değildir; ebeveynin çocuğa zaman ayırabilme kapasitesi, çocukla kurduğu duygusal bağ, eğitim ve sağlık takibi ön plandadır.

İzmir aile mahkemelerinde velayet uyuşmazlıklarında sosyal-ekonomik durum araştırması (SED), pedagog/psikolog raporları ve okul-kreş görüşleri delil olarak alınır. Mahkeme gerektiğinde Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü uzmanlarından rapor ister. 8 yaşını dolduran çocuğun görüşü mutlaka dinlenir; küçük çocuklar için uzman gözleminde aile değerlendirmesi yapılır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi yerleşik içtihatları, 0-3 yaş çocuklarda anne bakımına muhtaçlık karinesini güçlü tutar. 3-8 yaş arası dönemde çocuğun bağlandığı ebeveyn, alıştığı yaşam düzeni ve sosyal çevresi öne çıkar. Ergenlik döneminde ise çocuğun iradesi ve okul-arkadaş çevresi büyük ağırlık taşır.

Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkı, Türk Medeni Kanunu m.182 ile güvence altına alınmıştır. Bu hak velayet kadar korunur; mahkeme kararıyla aksi yönde sınırlama getirilmedikçe engellenemez. İzmir aile mahkemelerinde standart kişisel ilişki düzeni; her ayın 1. ve 3. hafta sonu Cuma akşamından Pazar akşamına kadar, dini bayramların ikinci günü tam gün, yarıyıl tatilinin bir haftası ve yaz tatilinin bir ayı şeklindedir.

Tarafların yerleşim yerleri farklı şehirlerde ise düzen çocuğun okul takvimi ve seyahat süresine göre özelleştirilir. Süt çocuğu için süreler kısa tutulur; çocuk büyüdükçe geceleme dahil daha uzun sürelere genişletilir. Anne sütü emen bebeklerde mahkeme genellikle gündüz birkaç saatlik görüşmelere hükmeder.

Karşılaşma sırasında diğer ebeveynin müdahalesi, çocuğun teslim edilmemesi veya gecikme gibi durumlar tutanağa bağlanmalı; tekrarı halinde icra takibi başlatılabilir. İcra dairesi marifetiyle çocuğun teslimi mümkündür; ancak Yargıtay uygulamasında bu, çocuğun ruh sağlığı için son çare olarak kabul edilir. Sistematik engelleme velayetin değiştirilmesi sebebidir.

Velayet kararı kesin hüküm gücüne sahip olsa da çocuğun üstün yararı gerektirdiğinde her zaman değiştirilebilir. Velayet sahibinin sağlık sorunu, ihmali, bağımlılığı, çocuğu okula göndermemesi, sürekli yer değiştirme, kişisel ilişkiyi engellemesi, çocuğa fiziksel veya psikolojik şiddet uygulaması en sık değiştirme sebepleridir.

Velayet sahibinin yurt dışına yerleşme talebi, diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını esaslı şekilde etkilediği için mahkeme iznine tabidir. Mahkeme; gidilen ülkedeki yaşam koşulları, çocuğun eğitim ve sağlık imkânları, anne-baba ilişkisini sürdürme planı (görüntülü görüşme, tatil ziyaretleri) ve çocuğun iradesi gibi unsurları birlikte değerlendirir.

Kısa süreli yurt dışı seyahatleri için de pasaport çıkarma ve yurt dışına çıkış aşamasında her iki ebeveynin yazılı muvafakati istenir. Diğer ebeveyn muvafakat vermezse aile mahkemesinden izin alınır; sahte muvafakatname ile çocuğun yurt dışına çıkarılması ise hem ceza hem velayetin kaybı yaptırımına yol açar.